Temat różnicy pomiędzy partykułami はi がpowraca do mnie jak bumerang w postaci postów na forum,
prywatnych wiadomości czy pytań na zajęciach. Dlatego by w kółko nie powtarzać
na wyrywki tego samego, postanowiłam napisać post z objaśnieniami. Przyznam, że
temat prosty nie jest bo są sytuacje w których は i が mogłyby być użyte zamiennie (i nieraz sami Japończycy
mają zagwozdkę co bardziej pasuje), a są i takie w których nie można dokonać takiej
zamiany. Do tego wszystkiego dochodzi jeszcze mnogość struktur gramatycznych z
podanymi partykułami, które z czasem pomagają w wyborze odpowiedniej partykuły,
ale na początku nauki mogą takiej świeżynce nieco namieszać w głowie.
W tym temacie skupiłam się jedynie na różnicach w użyciu はi が na poziomie podstawowym (N5).
Ponieważ to post skierowany do osób uczących się japońskiego
to nie będę w nim używać romanizacji.
I.
Partykuła は
1.は jest partykułą
tematu, czyli pokazuje o czym jest dana wypowiedź, co jest jej
tematem.
· Jeśli は jest użyte w zdaniach twierdzących
to można by je przetłumaczyć jako „jeżeli chodzi o...”, np.:
私は今日ソスノヴィエツに行きます。 - „Dziś (ja) jadę do Sosnowca. ”/ „Jeżeli chodzi o mnie,
to dziś jadę do Sosnowca.” (temat = „ja”)
あの人は山田さんのご主人です。 - „Tamten człowiek
to mąż pani Yamady.”/ „Jeżeli chodzi o tamtego człowieka, to jest to mąż pani Yamady.”
(temat = „tamten człowiek”)
これはとても使いやすいです。 - „Bardzo
łatwo się tego
używa.”/ „Jeżeli chodzi o to, to bardzo łatwo się tego używa.” (temat = „to”)
· W zdaniach zakończonych negacją partykuła は podkreśla nam wybór lub porównanie, np.:
私は行きません。
- „Ja
nie idę.”/ „Jeśli chodzi o mnie, to nie idę.” (temat = „ja”.
Podkreślenie, że „ja” nie idę, ale może ktoś inny pójdzie.)
えんぴつはありません。 - „Nie ma ołówka.” / „Jeśli chodzi o ołówek,
to go nie ma.” (temat = ołówek. Pokazane, że nie ma ołówka, ale to nie znaczy,
że nie ma innych przyborów do pisania.)
2.Pokazany
kontrast.
ワインを飲みます。でも、ビールは飲みません。 - „Piję
wino. Ale nie piję piwa.”
ソスノヴィエツには行きましたが、ラドムには行きませんでした。 - „Pojechałem do Sosnowca, ale nie pojechałem do Radomia.” (Tu が
występuje jako partykuła oznaczająca „ale”. Musi tu być użyta partykuła
kierunku – czyli に – bo mamy czasowniki kierunku – 行く – stąd połączenie
には)
3. Użyjemy
partykuły は jeśli temat rozmowy jest znany zarówno nadawcy (nam, jako
tym którzy mówią) i odbiorcy (osobie do której mówimy). Może to być coś
oczywistego, znanego wszystkim jak słońce czy księżyc, a może to być coś co już
zostało wspomniane w trakcie rozmowy, więc stało się czymś oczywistym/znanym
zarówno dla nadawcy jak i odbiorcy, np.:
太陽は東から出て、西に沈みます。 - „Słońce
wschodzi na wschodzie i zachodzi na zachodzie.”
(No oczywista oczywistość, czyż nie? Temat = słońce)
この建物は、約１００年前に建てられました。 - „Ten budynek
został zbudowany około 100 lat temu.” (temat = ten budynek)
II.
Partykuła が
1. が jest partykułą podmiotu, czyli pokazuje nam co jest podmiotem w danej wypowiedzi. Bywa, że
temat i podmiot jest tym samym, ale nie zawsze tak jest, o czym będzie
wspomniane później.
W przeciwieństwie do partykuły は, が
pokazuje nam nowe informacje w
zdaniu.
花が咲いています。花はきれいです。 - „Kwiaty
kwitną. (kwiaty)
Są piękne.” (podmiot i temat = kwiaty, ale w pierwszym zdaniu jest to nowa
informacja dla odbiorcy, więc mamy が, a w
drugim zdaniu temat się powtarza, nie ma nowego, więc użyjemy は.)
昨日、友達が私の家に来ました。 - „Wczoraj
kolega
przyszedł do mnie.” (podmiot = kolega)
W ten sposób podkreślamy też to co jest ważniejsze w zdaniu, czyli wiadomo, że ta bardziej istotna
informacja będzie tą nową, oznaczoną przez が (a nie
は).
2. Używamy tej
partykuły z zaimkami pytajnymi (np.だれ・どれ・なに・どこ・どんな), czyli podkreślamy
nieznany podmiot.
誰が来ましたか。 - „Kto
przyszedł?”
何がおもしろいですか。- „Co jest
ciekawe?”
勇気さんはどんな食べ物が好きですか。 - „Yuki,
jakie
jedzenie lubisz?”
3. が
precyzuje nam co jest podmiotem. Pośród wielu tematów to o ten konkretny nam
chodzi.
Kropki oznaczają różne podmioty w danej tematyce, a が nam
zaznacza ten jeden.
私の国ではトヨタのほうが人気です。 - „W
moim kraju bardziej popularna jest Toyota.” (Podkreślenie, że to Toyota, a nie Fiacik
czy Nissan.)
会社の中で小川さんが一番よく働きます。 - „W
firmie to pan Ogawa
najlepiej pracuje.” (Ogawa, a nie Tanaka czy Kimura zapiernicza jak
robocik.)
4. Zwykle が używamy przy czasownikach oznaczających „być”/”mieć”,
czyli いる・ある.
部屋には、猫がいます。 - „W
pokoju jest kot.”
机の上に日本語の本があります。- „Na biurku są książki do japońskiego.”
は i が w jednym zdaniu
Już w powyższych przykładach pojawiły się takie, gdzie mamy
podane obie partykuły, ale tu chciałabym się skupić na formie „AはBがprzymiotnik/określenieです”, która pokazuje nam, że „A ma jakieś
tam B”. Zwykle jeśli mamy podany najpierw rzeczownik (powyżej zaznaczony jako B),
a po nim przymiotnik, który określa ten rzeczownik to między tymi wyrazami
wstawimy が.
Czyli A jest takim naszym ogólnym tematem, a B sprecyzowaną
cechą, którą opisujemy.
ヒヒは尻が赤いです。 - „Pawian
ma czerwony tyłek.”
(Sprecyzowane co ma czerwonego, bo mógłby mieć przecież np. gębę.)
象は鼻が長いです。 - „Słoń
ma długi nos.”
(Czyli doprecyzowane, że opisujemy trąbę jako tę naszą wybraną cechę.)
彼は頭がいいです。 - „On
jest mądry.”
(Nacisk na tę jego cechę, a nie na inne.)
Czyli w takim bardzo skrótowym podsumowaniu: は
zaznacza nam temat zdania (ogólny), a が doprecyzowuje podmiot w tej ogólnej
tematyce lub zaznacza nam nowe informacje.
Oczywiście temat użycia は i が na tym się nie kończy. Przy dalszej nauce zauważycie inne
użycia tych partykuł, np. が przy czasownikach potencjalnych,
różnice w czasownikach przechodnich i nieprzechodnich czy が przy
zmysłach (takich jak np. smak czy węch) i jeszcze kilka innych form. Ta notka to jedynie wprowadzenie i
pomoc na początku nauki ;)
Jeśli ktoś czuje niedosyt to zachęcam do przejrzenia
poniższej bibliografii:
Kawashima S.A. 1999. „A dictionary of Japanese particles”. Kodansha International
Chino N.
2005. „How to tell the difference between Japanese particles”. Kodansha
International
Kamiya T.
1998. “Japanese particle workbook”. Weatherhill
